O rodzajach współwłasności w prawie polskim

Dziś kilka słów wprowadzenia na temat rodzajów współwłasności, by przy okazji następnego wpisu przyjrzymy się nieco bliżej współwłasności małżeńskiej.

Co to jest współwłasność?

Jej istota sprowadza się do tego, że dana rzecz należy niepodzielnie do kilku podmiotów, każdemu zaś ze współwłaścicieli przysługuje całość uprawnień składających się na treść prawa własności tj. prawo do korzystania, posiadania, używania. Niepodzielność prawa własności oznacza, że współwłaścicielom przysługuje jedno prawo własności rzeczy, jednocześnie, w przypadku współwłasności ułamkowej, udział każdego współwłaściciela we wspólnym prawie jest określony ułamkiem, który to ułamek określa zakres uprawnień współwłaściciela w stosunkach wewnętrznych lub zewnętrznych. Wielkość udziału może wynikać z treści umowy, z ustawy czy z sądowego orzeczenia. W odniesieniu do współwłasności łącznej określenie udziałów jest niemożliwe, bowiem każdemu współwłaścicielowi przysługuje prawo do całej rzeczy i musi być ono pogodzone z analogicznym uprawnieniem wszystkich pozostałych współwłaścicieli.

Rodzaje współwłasności.

Na gruncie polskiego prawa spotkać wyróżnić możemy dwa rodzaje współwłasności : współwłasność ułamkową oraz łączną. Źródłem jej powstania może być treść czynności prawnej (np. dwie osoby wspólnie kupują samochód, mieszkanie), może ona wynikać wprost z przepisu ustawy lub też być skutkiem wydanego przez sąd orzeczenia.

Współwłasność ułamkowa a łączna.

Dzieli je właściwie wszystko, a łączy w zasadzie niewiele. Jedną z podstawowych kwestii, mających znaczenie dla obrotu prawnego, jest możliwość zbycia udziału w rzeczy wspólnej przez poszczególnego współwłaściciela. W przypadku współwłasności łącznej zbycie takie jest niedopuszczalne, bowiem jest to tzw. wspólność bezudziałowa, o czym była już mowa wyżej. Ponadto, współwłasność taka nie może być zniesiona w dowolnym momencie, w odróżnieniu od współwłasności ułamkowej, przy której żądanie jej zniesienia jest możliwe właściwie w każdym czasie (chyba, że współwłaściciele wyłączyli sobie możliwość dochodzenia jej zniesienia w treści czynności prawnej. Ograniczenie takie może trwać maksymalnie 5 lat, ale po upływie tego czasu może być wolą współwłaścicieli przedłużane na kolejne okresy). Współwłasność łączna może być zniesiona jedynie w przypadku ustania stosunku podstawowego, dla którego ma ona funkcję służebną. I tu dochodzimy do sedna sprawy: współwłasność łączna jest zawsze związana z innym stosunkiem prawnym (stosunkiem dla niej podstawowym), którego prawidłowe funkcjonowanie ma ona zabezpieczać. Przykładem tego typu stosunku jest związek małżeński i wspólny majątek małżonków, drugim zaś przykładem jest majątek wspólników spółki cywilnej. W przypadku małżonków, żaden z nich nie jest uprawniony do żądania zniesienia współwłasności rzeczy wchodzących w ich majątek wspólny w czasie trwania małżeństwa. Zniesienie takie jest możliwe dopiero z chwilą ustania związku małżeńskiego. Wobec tego osoba pozostająca w związku małżeńskim nie może swobodnie dysponować swoimi prawami do rzeczy wspólnych. Ponadto, nie może on także rozporządzać swoim udziałem w majątku wspólnym (bo współwłasność małżeńska jest bezudziałowa) ani także żądać zniesienia współwłasności w trakcie trwania małżeństwa. Jak widać, z zawartego związku małżeńskiego wynikają dość daleko idące ograniczenia w sferze właścicielskiej.

Zniesienie współwłasności.

Zasadniczo istnienie współwłasności jest wyjątkiem od zasady przysługiwania tego prawa jednemu podmiotowi. Stan współwłasności nie jest pożądany w obrocie prawnym, dlatego też ustawodawca przewiduje możliwość jego zniesienia, wprowadzając przy tej okazji wyjątek w zakresie przedawnienia. Co do zasady bowiem, wszystkie prawa majątkowe ulegają przedawnieniu, spod działania tej zasady zostało jednak wyłączone roszczenie o zniesienie współwłasności, z którym współwłaściciel może wystąpić w każdym czasie (odmiennie przy współwłasności łącznej, o czym powyżej). Zniesienie współwłasności może odbywać się na rożne sposoby: może polegać na fizycznym podziale rzeczy (o ile podział taki jest możliwy czy też dopuszczalny). Jeśli podział fizyczny nie może zostać zrealizowany, pozostaje podział cywilny polegający na sprzedaży rzeczy i podziale sumy pieniężnej uzyskanej w ten sposób pomiędzy dotychczasowych współwłaścicieli. Ostatecznie także rzecz może zostać przydzielona jednemu z dotychczasowych właścicieli z obowiązkiem dokonania spłaty pozostałych.

1. Ustawa z dnia 1964r. Kodeks cywilny (Dz.U.1964, nr 16, poz.94)art. 195 i n.

Dodaj komentarz

Twój adres email nie zostanie opublikowany. Pola, których wypełnienie jest wymagane, są oznaczone symbolem *